Jij bent & was

 

Als niets meer zeker is, kan het ook in taal de vraag worden: kapitaal of onderkast? De officiële, op internet toegankelijke Leidraad wijdt er een apart hoofdstuk aan. Volgens mij hoef je ze niet eerst te leren om te voorspellen dat er allerlei regels ter zake zullen zijn doorbroken én onderhevig zijn aan trends.

Om met het allerlaatste te beginnen, In een recent verleden boog ik me over de spelling van voor- en achternamen, waarbij ik als actueel voorbeeld ‘bob vanden broeck’ noemde. Nu, een boek later, heet hij weer ‘Bob Vanden Broeck’. Aanleiding voor mijn het stukje was overigens de fantastische bassist Esperenza Spalding die zich had onthoofdletterd. Ik kon meer muziekacts noemen met een dergelijke presentatie, en vergat die met kapitalen. Zoals MARO en ABBA (en, in zekere zin, H.E.R. en P!NK).

Ad infinitum. Of ad interim?

Vergeten was ik de rol van sociale media te verdisconteren. Weliswaar ontsnapte me tussendoor wat routinezuur over de kapitalen die de wortelkleurige en zijn entourage bij digitale communicatie inzetten, maar deze blokletters, het verlengde van bolds, ogen te routineus om bij stil te staan. Wel duizelt het besef dat dit conservatieve geweld formeel in de vakliteratuur met ‘het’ modernisme verbonden wordt.

Naar mijn idee is het gebruik van hoofdletters en onderkasten subtieler geworden. Ik weet niet of ik het ook intuïtief of hoogstpersoonlijk moet noemen, maar in eerste instantie waren het studenten die me voedden met prikkels. Omdat in hun papers, ogenschijnlijk zonder systeem, hoofdletters midden in een zin nogal opvielen, gevoegd bij evenmin consequente onderkasten aan het begin van zinnen.

Hypotheses moeten nog opgesteld, maar het lijkt me dat gebruikers van sociale media getraind zijn in een zo adequaat mogelijke presentatie. Volgens Éric Sadin ‘cureren’ mensen zichzelf op Instagram. Ieder zijn of haar galerie annex museum! Daarbij kunnen taalconventies en voorschriften hinderen, of juist uitnodigen ze aan te passen aan persoonlijker behoeftes.

Probleem is alleen dat die media me onbekend zijn en dat ik volgens mij geen moed en puf heb ze te bezoeken. Gelukkig kon ik uit artikelen twee Instagram-voorbeelden doorkopiëren. In het eerste herdacht zanger-acteur Danny de Munk zijn toneelvader Peter Faber die was overleden. Voor mij was dat tekstje, een open brief eigenlijk, een schot in de roos. Omdat kapitaal en onderkast inderdaad geen systematiek vertoonden en emoties ter plekke weergaven:

 

(…)

Elke Keer als ik je tegen kwam riep je
“HÉ STINKERD” !!!!!!
Jouw positiviteit was Enorm, net als Jouw Empatisch vermogen.
Jij bent & was een mooi en uniek kleurrijk mens

(…)

 

Voor mij is dit weergaloos. Ik meen althans vrij exact te kunnen navoelen waarom De Munk even een hoofdletter invoegde en dan weer een paar maten een kleine. Dit is muziek (waar emoji’s bij horen, maar die voeren te ver)! Alleen krijg ik het benauwd als taaldocent. Hoe kan ik nog uitleggen wat de afspraken zijn, zonder helemaal over te komen als een dodo, laat staan Nederlands als een bastion voor te stellen?

Met die vraag zou ik me kunnen wenden tot een specialist. Maar uitgerekend hoogleraar Nederlands Geert Buelens compliceert in een mededeling een verhoopt antwoord:

 

champagne (en voor mij taart) bewaren we tot de swingende lancering volgend voorjaar van Deel 1, maar dit was ook al feestelijk:
contract voor maar liefst vijf boeken @querido_facto
benieuwd naar het eerste boek? check de Zomerkwis in mijn highlights.
er komen er nog.

(…)

 

Hier lijken alle onderkasten een persoonlijke boodschap te onderstrepen. Ik vermoed dat in een eventuele bibliografie van de aangekondigde boeken de naam van een uitgeverij correct met een kapitaal zal beginnen, maar hier hoeft dat juist niet. De toon moet informeel zijn. Vandaar allicht ook het ingeburgerde Engels.

Intrigerend vind ik verder de twee wel gebruikte kapitalen. Middenklasse-Vlamingen van Buelens’ generatie hebben die aangeleerd om te kunnen ironiseren. Hier markeren ze de zakelijkheden. Of beter gezegd, de concrete lokkertjes van de Instagram-boodschap. Die ik qua genre een herschreven persbericht zou noemen. Niet zozeer in eenvoudige taal, maar in relaxte code.

Die lichtelijk paranoïde term code is het lot van een onwetende. Klinkt in elk geval al minder zwaar dan de hypothese waarmee ik daarnet nog kwam aanzetten. Niet voor niets muntte, vóór internet, wijlen Cas Wouters het begrip ‘informalisering’ aan taalontwikkelingen in de twintigste eeuw. Voorbij het keurslijf van de etiquette, meer in functie van directe omgang.

Mogelijk spelen instellingen en autocorrecties van het apparaat waarop zo’n Instagram-bericht is gemaakt een rol. Het zou me niet verbazen wanneer De Munk werkte vanaf een kleiner scherm (smartphone tot en met tablet) dan Buelens. Hoe dan ook blijft the medium the message. Evengoed zal Instagram een eigen toon en grammatica voortbrengen – met eigen kapitalen en onderkasten. Ik kan me zo voorstellen dat daarop dan weer particuliere overtredingen zullen volgen, die eenmalig dan wel veelvuldig worden. Mainstream of avant-garde dan toch weer?!

Toen onlangs Amerikaans ambassadeur Bill White over Frank Vandenbroucke instagramde ‘Who’s the biggest LOSER in Belgium?’ verwekten de hoofdletters zelfs bij mij, maagdelijk in ervaringskennis, een oordeelslust die mogelijk bij schrijvers van zekere leeftijd hoort. Passé, boeiuh, been there done that,…. Dit overstemt ideologische verwantschap met de wortelkleurige; ik zou het tot assimilatie rekenen.

Het Danny de Munk-citaat demonstreert immers dat een pak kapitalen niks lulligs hoeft uit te drukken. Hij gebruikt ze veeleer om een overledene liefdevol te herinneren. Daarom is mijn nieuwe term code, om te zetten in een vaste betekenis, misschien ook niet zo goed. De gegroepeerde hoofdletters attenderen er alleen maar op dat er iets gebeurt. Een signaal.

Dat doet me dan weer denken aan het recentste gedicht van Ruth Lasters, dat ze zelf een pOemPINIE noemt. Ze oefent er tegelijk haar hoofdberoep van leerkracht in uit:

 

(…)

Beste torpedOuder,

u die, in tegenstelling tot de meeste mensen,

directies en collega’s de vernieling in schrijft met klachtenmails allerhande,

u die ons het mes op de keel zet voor toch maar een attest met A

van alleen Afgedwongen.

(…)
Het is de koninginmier die haar kolonie moet beschermen tegen suikerroof.

TOCH ESSENTIËLE NETTIQUETTE:

indien ook maar één van uw mails, aan wie ook van ons team gericht,

een scheldwoord of iets van chantage bevat,

zal ik uw schrijven een schooljaar lang negeren, echt. Klik, trash.

Oh ja, en berichten van uitgerekend uw geletterde hand

verstuurd na 17u of in het weekend: oeps, zelfs ongelezen gedeletet.

ZOALS IN HOGE SNELHEIDSTREINEN EEN ZERO-TOLERANCEBELEID GELDT
VOOR PASSAGIERS, RESPECTLOOS TEGENOVER DE CREW.

(…)

 

Dit combineert de koppigheid van de wortelkleurige met het ontboezemende van De Munk en het laconieke van Buelens. En is en blijft effect. Op zoek naar (heet dat zo) affect?