Altijd verbaasd geweest dat de Klisjeemannetjes anno 1977 in
hun beroemde
sketch over de oudste beweging der
wereld het orgasme onder meer vergeleken met ‘gevulde koeken’. Heden meen ik dat
dit een zogeheten allusie is. Ik herlas namelijk De schaamte voorbij uit 1976, waarin Anja Meulenbelt die
lichamelijke sensatie onder meer associeert met ‘een amandelbroodje in de
trein’.
Verder is in dit cultboek
sprake van een ‘belachelijke vertoning’ van ‘de ex-vrouw van Wolkers op de
televisie’. Recent kwam dat
beeldmateriaal, uit 1972, terug
in de aandacht. Door MeToo-discussies, maar ook doordat literair-autonomistische
vrijwaringen niet langer geloofwaardig zijn. De vrouw, Annemarie Nauta, bekloeg
zich over het ontluisterende portret dat van haar werd geschetst in Turks fruit en over de seksuele
gewelddadigheid van haar ex-kunstenaarman van wie destijds vermelding van de
achternaam afdoende informatie bood.
Andere tijden!
De schaamte voorbij
stond op mijn leeslijst voor het eindexamen, maar ik kan me niet herinneren dat
het boek bij het mondeling aan bod kwam. Net als En dan is er koffie, dat qua seksualiteit explicieter is, heb ik de
indruk. Vreemd? Het aantal contacten in Hannes
Meinkema’s roman is veel geringer. Ze was een geroutineerde literator,
terwijl Meulenbelt een natuurtalent toont in vertellen, memoreren en kritiseren.
Van de Anja in De
schaamte voorbij kan kakkineus worden gezegd dat ze werd ‘opgeleid op
de universiteit van het leven’. Ze betoont zich gulzig, in meer opzichten, en
leest bijvoorbeeld alles wat los en vast zit over feminisme. Zo moest ik, op
het spoor gezet door een taal-
en informatieposting, denken aan Eva Hofmans recente Man neemt vrouw. Aantekeningen uit het patriarchaat. Wat een
verschil in een halve eeuw, bij een gelijke thematiek!
Hofman vertelt dat ze een deel van haar opleiding, dankzij
een beurs, zelfs genoot in Washington. Ik ben wat terughoudend met het begrip ‘geprivilegieerd’,
maar het dringt zich wel op. Qua kennis valt ze voor mij, als oude leraar-digibeet,
ook te verbinden met studenten. De bibliografie van Man neemt vrouw onderstreept een
zinderend onrustbarende beperking tot Engelstalige publicaties die via ‘de
feed’ bij Hofman lijken te raken.
In De schaamte voorbij
gebeurt echter iets zo vanzelfsprekends dat er geen woord aan gespendeerd
wordt. Het boek wordt verhaaltechnisch bijeengehouden door een vakantie te Frankrijk,
met vriend en kind. Blijkbaar vormt de taal daar, zeker toen onhandig met en soms
vijandig tegenover Engels, geen beletsel. En tussen de vele kranten, tijdschriften,
rapporten en boeken die Anja tot zich neemt, moet destijds ook heel wat Duits op
haar af zijn gekomen.
Raar vind ik dat de thematische signalen van Eva Hofman tegen
‘de manosfeer’ en ‘misogynie’ me wel bereiken, net als helaas aanzwellend
conservatisme en ideologische
kloven met oudere, analoge feministen, maar dat ik voortdurend de sensatie
heb dat me van alles ontgaat door de wijze van kennisvergaring en omdat haar
jargon voor mij duister is. Ze heeft het soms over ‘preserveren’, en vaak over ‘backlash’
dat gevolgd kan door ‘terugslag’.
En hoewel ik inmiddels ben gewend aan het veramerikaniseerde grosgebruik van het toch niet kinderachtige woord ‘trauma’, is het bizar om van deze generatie feministen te blijven vernemen over uiterlijkheden. Hofman vertelt over een literair evenement waar ze ongevraagd kritiek krijgt van een analoge feministe, ‘een mevrouw van een jaar of zeventig in een blauwe maillot’, die ze daarna aanduidt als ‘de blauwe maillot’. Is dat geen objectivering?!
